Bliżej kultury żydowskiej

Wrzeszcz od lat jest miejscem, które troszczy się o żydowskie dziedzictwo Gdańska. To właśnie tutaj, wokół Nowej Synagogi, od czternastu lat odbywa się Festiwal Kultury Żydowskiej ZBLIŻENIA – wydarzenie, które przypomina historię, ale przede wszystkim pokazuje, że kultura żydowska pozostaje żywą częścią współczesnego miasta.

Przez kolejne edycje festiwal gościł wybitnych artystów i intelektualistów, m.in. Karolinę Cichą – kompozytorkę, wokalistkę, autorkę tekstów i multiinstrumentalistkę, Mikołaja Trzaskę – jednego z najwybitniejszych europejskich improwizatorów, który w swojej twórczości wielokrotnie sięgał do muzyki i tradycji żydowskiej, czy Bellę Szwarcman-Czarnotę – pisarkę, eseistkę i tłumaczkę literatury jidysz. ZBLIŻENIA od lat tworzą przestrzeń dialogu, prezentują zarówno muzykę, teatr i literaturę, jak i historię oraz współczesne zjawiska związane z kulturą żydowską.

Tegoroczna edycja rozpocznie się 2 września w Nowej Synagodze wernisażem wystawy Rity Miernik „Smutne synagogi”. Dawne świątynie bywają dziś magazynami, sklepami, remizami albo po prostu popadają w ruinę. Projekt Rity Miernik przypomina, że za tymi budynkami kryją się historie ludzi i społeczności, które przez stulecia współtworzyły krajobraz polskich miasteczek. Poprzez fotografie i opowieści publikowane w mediach społecznościowych oraz na stronie internetowej autorka dokumentuje ślady żydowskiej diaspory i zachęca do odkrywania lokalnej historii, wykraczającej poza narrację o Zagładzie. Po wernisażu publiczność usłyszy koncert „MAKAMY. Tureckie ścieżki w muzyce sefardyjskiej” w wykonaniu zespołu KLEZMO.RIOT i greckiej wokalistki Aspy Anogiati. Następnego dnia odbędzie się premiera spektaklu Teatru Zielony Wiatrak „W innym miejscu, w innym czasie”, opartego na tekstach literatury jidysz autorstwa Jente Serdackiej i Mosze Nadira.

Jednym z największych atutów festiwalu jest różnorodność programu. W Bibliotece Manhattan będzie można poznać losy polsko-żydowskich psychoanalityków Gustawa Bychowskiego i Alberty Szality, zajrzeć do żydowskich ogłoszeń matrymonialnych publikowanych w jidysz w latach 1908-1930 czy posłuchać o współczesnej poezji ladino – języka sefardyjskich Żydów. Bella Szwarcman-Czarnota opowie z kolei o twórczości Kadii Mołodowskiej i jej fikcyjnym dzienniku-powieści. Warto sięgnąć po twórczość Mołodowskiej – jednej z najwybitniejszych autorek piszących w jidysz. Jej poezja i proza, osadzone w doświadczeniu żydowskiej diaspory, łączą liryzm, humor i wnikliwą obserwację człowieka.

Festiwal zaprasza również do odkrywania miasta. Podczas spacerów „Wrzeszcz: ukryte między kamieniami” oraz „Śródmieście: nie tylko Wielka Synagoga” uczestnicy poznają miejsca i historie wpisane w wielokulturową przeszłość Gdańska. Program uzupełnią warsztaty języka hebrajskiego, linorytu i komiksu, a także spotkania poświęcone zjawisku holo-polo oraz działalności współczesnych opiekunów pamięci.

Nie zabraknie także muzyki. W sobotni wieczór wystąpi Maria Ka z koncertem „Di Maszin”. Maria Ka (Maria Kawska) jest wokalistką, pianistką, kompozytorką, autorką tekstów i badaczką kultury żydowskiej. W swojej twórczości, opartej przede wszystkim na języku jidysz, łączy tradycję z nowoczesnymi środkami wyrazu, podejmując temat pamięci, kobiecego doświadczenia i tożsamości. Koncertowała m.in. na festiwalach Open’er, Warszawa Singera, Yiddish New York i Kleztival w Brazylii.

W festiwalową niedzielę wystąpi Symcha Keller, który wraz z Przyjaciółmi zagra koncert „Sziru szir la szalom – śpiewajcie pieśni dla pokoju”. Keller to wszechstronny artysta, kantor, były lider legendarnej rockowej grupy Katharsis i jeden z ostatnich kontynuatorów muzycznej oraz mistycznej tradycji chasydów w Polsce. Przez lata angażował się w odbudowę życia żydowskiego w kraju, dziś popularyzuje muzykę chasydzką, łącząc tradycję z autorskimi interpretacjami. Ponowne spotkanie z artystą – „Szabat nie w szabat” zakończy Festiwal w poniedziałek.

Wstęp na wszystkie wydarzenia jest bezpłatny, natomiast na wybrane obowiązują wcześniejsze zapisy.

Festiwal Kultury Żydowskiej ZBLIŻENIA odbywa się w dniach 2-7 września. Szczegółowy program dostępny jest na stronie organizatora: zblizeniafestiwal.org.